Sau khi nhận đơn khởi kiện hành chính, thẩm phán được phân công sẽ xem xét và có thể yêu cầu bạn sửa, đổi, bổ sung đơn, hoặc trả lại đơn nếu thuộc một trong các trường hợp luật quy định; cả hai đều có cách xử lý, và nếu không đồng ý với việc trả đơn, bạn có quyền khiếu nại trong thời hạn ngắn. Điều quan trọng nhất là đọc kỹ văn bản toà gửi ngay khi nhận và làm đúng hạn.
Nhiều người nhận văn bản trả lại đơn rồi bỏ cuộc, nghĩ rằng toà đã "bác". Thực ra trả lại đơn không phải là bản án và trong không ít trường hợp bạn vẫn nộp lại được khi khắc phục xong lý do. Bài này phân biệt hai loại văn bản, giải thích các lý do trả đơn thường gặp, cách khiếu nại và cách tính toán việc nộp lại.
Phân biệt thông báo sửa đơn và văn bản trả lại đơn
Hai loại văn bản này dễ bị nhầm vì đều do toà gửi trong giai đoạn đầu. Bảng dưới giúp bạn biết mình đang ở tình huống nào.
| Điểm so sánh | Thông báo sửa đổi, bổ sung đơn | Văn bản trả lại đơn |
|---|---|---|
| Ý nghĩa | Đơn còn thiếu sót nhưng có thể khắc phục; vụ việc vẫn đang được xem xét | Toà không thụ lý đơn này vì một lý do luật định |
| Nội dung | Ghi rõ phần nào cần sửa, bổ sung và thời hạn | Ghi rõ lý do trả lại, kèm đơn và tài liệu |
| Bạn cần làm gì | Sửa đúng phần được yêu cầu, nộp lại trong thời hạn | Đọc lý do; khiếu nại nếu không đồng ý, hoặc khắc phục rồi nộp lại nếu luật cho phép |
| Nếu không làm | Đơn có thể bị trả lại vì không sửa đổi, bổ sung theo yêu cầu | Việc trả đơn có hiệu lực; mất cơ hội khiếu nại khi quá hạn |
| Ảnh hưởng tới ngày khởi kiện | Thông thường nếu sửa đúng hạn, ngày khởi kiện vẫn là ngày nộp đơn ban đầu | Nếu nộp lại, ngày khởi kiện tính theo lần nộp mới |
Dòng cuối cùng là lý do lớn nhất để coi trọng thông báo sửa đơn: sửa đúng hạn giữ được ngày khởi kiện cũ, còn để đến mức bị trả đơn rồi nộp lại thì thời hiệu tính theo lần nộp mới, có khi đã hết.
Khi nhận thông báo sửa đổi, bổ sung đơn
Thông báo thường nêu cụ thể những gì còn thiếu: chưa ghi đúng người bị kiện, yêu cầu chưa rõ, thiếu bản sao quyết định bị kiện, thiếu giấy tờ chứng minh quyền khởi kiện, thiếu văn bản uỷ quyền. Đọc từng điểm, đánh dấu và làm đúng điểm đó. Không cần viết lại toàn bộ đơn nếu toà chỉ yêu cầu sửa một phần, nhưng nếu sửa nhiều chỗ, viết lại một đơn hoàn chỉnh thường gọn hơn.
Thời hạn sửa, bổ sung được ghi trong thông báo, tính từ ngày bạn nhận. Thời hạn này ngắn, nên làm ngay. Nếu có lý do chính đáng không thể hoàn thành kịp, ví dụ đang chờ cơ quan cấp bản sao một giấy tờ, hãy gửi văn bản trình bày lý do cho toà trước khi hết hạn, kèm bằng chứng đã đề nghị cấp. Im lặng đến hết hạn là cách tệ nhất.
Khi nộp bản sửa, kèm một tờ ghi rõ đã sửa những điểm nào theo thông báo số nào. Giữ giấy xác nhận đã nộp bổ sung. Nếu điểm nào bạn không đồng ý với yêu cầu của toà, chẳng hạn bạn cho rằng người bị kiện đã ghi đúng, hãy trình bày lý do bằng văn bản thay vì phớt lờ điểm đó.
Những nhóm lý do trả lại đơn thường gặp
Không có quyền khởi kiện. Quyết định hoặc hành vi bị kiện không ảnh hưởng tới quyền, lợi ích hợp pháp của chính bạn. Ví dụ giả định: kiện một quyết định xử phạt người khác chỉ vì không đồng tình. Người có quyền khởi kiện là người bị tác động trực tiếp.
Không đủ năng lực hành vi tố tụng. Người khởi kiện chưa thành niên hoặc thuộc trường hợp phải có người đại diện mà tự đứng đơn. Cách khắc phục là người đại diện theo pháp luật đứng ra khởi kiện.
Chưa đủ điều kiện khởi kiện. Ví dụ đang khiếu nại và đã chọn kênh khiếu nại, hoặc loại việc mà luật buộc phải khiếu nại trước nhưng bạn chưa khiếu nại. Khi điều kiện đã đủ và còn thời hiệu, bạn có thể khởi kiện lại.
Hết thời hiệu mà không có lý do chính đáng. Đơn nộp sau khi thời hiệu đã hết và không chứng minh được trở ngại khách quan hay sự kiện bất khả kháng.
Sự việc đã được giải quyết bằng bản án, quyết định có hiệu lực. Cùng người khởi kiện, cùng người bị kiện, cùng quyết định đã được toà xét xử xong. Lúc này con đường còn lại, nếu có, là đề nghị xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm.
Đối tượng không thuộc thẩm quyền xét xử hành chính. Văn bản bị kiện không phải quyết định hành chính cá biệt, ví dụ một văn bản quy phạm pháp luật, một quyết định mang tính nội bộ của cơ quan, hoặc thuộc loại luật loại trừ.
Không sửa đơn theo yêu cầu hoặc không nộp tạm ứng án phí. Hai lý do có thể tránh hoàn toàn bằng cách theo dõi sát thông báo và làm đúng hạn.
Khiếu nại việc trả lại đơn: trình tự
Nếu cho rằng toà trả lại đơn không đúng, bạn có quyền khiếu nại. Trình tự chung như sau:
- Đọc ngay văn bản trả lại đơn, ghi ngày nhận. Thời hạn khiếu nại ngắn, tính bằng ngày làm việc kể từ ngày nhận văn bản; kiểm tra thời hạn cụ thể theo luật hiện hành hoặc hỏi toà.
- Viết đơn khiếu nại gửi Chánh án toà án đã trả lại đơn. Nêu rõ văn bản trả lại đơn số, ngày; lý do toà đưa ra; lý do bạn cho rằng không đúng; kèm tài liệu chứng minh.
- Chánh án xem xét và ra quyết định trong thời hạn luật định: giữ nguyên việc trả lại đơn, hoặc nhận lại đơn và tài liệu để tiếp tục thụ lý.
- Nếu không đồng ý với quyết định của Chánh án, bạn có thể khiếu nại tiếp lên Chánh án toà án cấp trên trực tiếp theo thủ tục luật định. Quyết định ở cấp này thường là quyết định cuối cùng cho việc trả lại đơn.
- Song song, Viện kiểm sát cùng cấp có quyền kiến nghị về việc trả lại đơn; bạn có thể gửi văn bản trình bày để Viện kiểm sát xem xét.
Khiếu nại việc trả đơn là thủ tục ngắn, giấy tờ ít, nhưng đòi hỏi lập luận đúng vào lý do trả đơn. Ví dụ, nếu toà cho rằng đã hết thời hiệu, bạn cần chứng cứ về ngày nhận quyết định hoặc về trở ngại khách quan, không phải trình bày lại toàn bộ nội dung tranh chấp.
Khi nào nộp lại đơn được, khi nào không
Với những lý do có thể khắc phục, như chưa đủ điều kiện khởi kiện, chưa có người đại diện hợp lệ, chưa sửa đơn hay chưa nộp tạm ứng án phí, bạn có quyền nộp lại đơn khi đã khắc phục xong, miễn là còn thời hiệu. Lần nộp lại được coi là một lần khởi kiện mới, ngày khởi kiện tính theo lần nộp này.
Với những lý do mang tính chấm dứt, như sự việc đã được giải quyết bằng bản án có hiệu lực, hay đối tượng không thuộc thẩm quyền xét xử hành chính, nộp lại cùng nội dung sẽ tiếp tục bị trả. Lúc này cần xem xét con đường khác: khiếu nại theo Luật Khiếu nại nếu còn thời hạn, đề nghị giám đốc thẩm nếu có căn cứ, hoặc chuyển sang loại thủ tục phù hợp với bản chất vụ việc.
Với lý do hết thời hiệu, nếu bạn thực sự có trở ngại khách quan mà chưa trình bày, hãy khiếu nại việc trả đơn kèm chứng cứ. Nếu không có, thì việc kiện bị chặn; những quyền khác, như đề nghị cơ quan tự xem xét lại quyết định của mình, vẫn có thể thử nhưng không còn sức ép của toà.
Bị trả đơn khi thời hiệu sắp hết: tính toán thời gian
Tình huống khó nhất là bị trả đơn khi thời hiệu chỉ còn ít ngày. Lúc này bạn có hai đường chạy song song: khiếu nại việc trả đơn nếu cho rằng toà sai, và chuẩn bị sẵn một bộ đơn mới đã khắc phục lý do để nộp lại ngay nếu cần. Đừng chờ có kết quả khiếu nại mới chuẩn bị nộp lại, vì kết quả khiếu nại có thể đến khi thời hiệu đã hết.
Trước hết, xác định chính xác mốc thời hiệu: ngày bạn nhận hoặc biết quyết định, ngày nhận quyết định giải quyết khiếu nại, hoặc ngày hết hạn giải quyết khiếu nại mà không có quyết định. Đếm ngày còn lại. Nếu đơn mới có thể nộp kịp, hãy nộp, kể cả khi đang khiếu nại việc trả đơn cũ, và nói rõ tình huống với toà để tránh trùng lặp hồ sơ.
Nếu thời hiệu đã hết trong lúc chờ, bạn vẫn có thể lập luận rằng khoảng thời gian toà xem xét đơn đầu tiên không nên tính, nhất là khi lý do trả đơn sau đó được xác định là không đúng. Đây là lập luận cần được người làm nghề xem xét cụ thể, không phải lúc nào cũng được chấp nhận.
Đọc văn bản của toà như thế nào cho khỏi sót
Mỗi văn bản toà gửi đều có ba phần cần đọc kỹ: căn cứ, nội dung yêu cầu hoặc quyết định, và thời hạn. Gạch chân thời hạn, ghi vào lịch. Nếu văn bản dẫn điều khoản luật, tra lại điều đó để hiểu toà đang dựa vào đâu, nhưng đừng sa vào tranh luận lý thuyết; tập trung vào việc phải làm gì.
Khi không hiểu một yêu cầu, bạn có thể đến toà hỏi thẩm phán hoặc thư ký phụ trách. Việc hỏi để hiểu đúng yêu cầu là bình thường và không làm bất lợi cho bạn. Ghi lại tên người trả lời và nội dung hướng dẫn.
Với vụ việc bị trả đơn vì lý do phức tạp như thẩm quyền, đối tượng khởi kiện hay điều kiện khởi kiện, nên nhờ người làm nghề đọc lại văn bản trước khi khiếu nại. Bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được chỉ ra lý do trả đơn có đúng không và hướng khắc phục, rồi quyết định khiếu nại hay nộp lại.
Câu hỏi thường gặp
Toà trả lại đơn có nghĩa là mình thua kiện không?
Không. Trả lại đơn là việc toà không thụ lý đơn đó vì một lý do luật định, chưa phải phán quyết về đúng sai. Tuỳ lý do, bạn có thể khiếu nại việc trả đơn, hoặc khắc phục rồi nộp lại nếu còn thời hiệu.
Thời hạn khiếu nại việc trả lại đơn là bao lâu?
Thời hạn ngắn, tính bằng ngày làm việc kể từ ngày bạn nhận văn bản trả lại đơn. Hãy đọc văn bản ngay khi nhận và đối chiếu thời hạn theo Luật Tố tụng hành chính hiện hành hoặc hỏi toà, vì quá hạn là mất quyền khiếu nại việc trả đơn.
Sửa đơn đúng hạn thì ngày khởi kiện có bị đổi không?
Thông thường không. Nếu bạn sửa, bổ sung đúng yêu cầu và trong thời hạn toà ấn định, ngày khởi kiện vẫn được tính theo lần nộp đơn ban đầu. Đây là lý do nên coi trọng thông báo sửa đơn, nhất là khi thời hiệu sắp hết.
Bị trả đơn vì chưa nộp tạm ứng án phí thì làm lại thế nào?
Bạn có thể nộp lại đơn, lần này nộp tạm ứng án phí đúng hạn theo thông báo của toà, hoặc kèm đơn đề nghị miễn nếu thuộc diện được miễn. Lần nộp lại được tính là khởi kiện mới, nên phải kiểm tra thời hiệu còn hay không.
Đã có bản án có hiệu lực thì có kiện lại được không?
Không thể kiện lại cùng người, cùng quyết định đã được xét xử xong. Nếu cho rằng bản án có sai lầm nghiêm trọng hoặc có tình tiết mới, bạn có thể đề nghị người có thẩm quyền xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm.
Có cần luật sư để khiếu nại việc trả đơn không?
Không bắt buộc. Đơn khiếu nại ngắn và chỉ cần lập luận đúng vào lý do trả đơn. Với lý do phức tạp như thẩm quyền hay đối tượng khởi kiện, nhờ người làm nghề đọc lại giúp bạn tránh khiếu nại sai hướng và mất thời gian.