Khi toà đã ra quyết định buộc thi hành án hành chính mà cơ quan vẫn không làm, người được thi hành án có bốn kênh hợp pháp để đẩy việc: báo cơ quan thi hành án dân sự đang theo dõi, đề nghị viện kiểm sát kiểm sát, gửi văn bản tới cấp trên trực tiếp của cơ quan bị kiện, và phản ánh tới cơ quan dân cử có chức năng giám sát. Song song, bạn có quyền tố cáo hành vi cố ý không chấp hành án của người có trách nhiệm.
Chậm thi hành bản án hành chính là chuyện có thật và gây bức xúc. Nhưng con đường hiệu quả nhất vẫn là con đường có giấy tờ, gửi đúng nơi, nói đúng việc. Phần dưới phân vai từng kênh, gợi ý thứ tự dùng, cách viết văn bản báo cáo và những việc không nên làm vì có thể khiến bạn từ người có lý thành người vi phạm.
Bốn kênh và việc mỗi kênh làm được
Cơ quan thi hành án dân sự. Có nhiệm vụ theo dõi việc thi hành án hành chính. Khi người phải thi hành án không thi hành, cơ quan này đôn đốc, yêu cầu báo cáo, và kiến nghị cấp trên của cơ quan bị kiện xem xét xử lý trách nhiệm. Đây thường là nơi nên báo đầu tiên, vì họ đã nhận quyết định buộc thi hành.
Viện kiểm sát. Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong thi hành án. Viện có thể yêu cầu các bên báo cáo, trực tiếp kiểm sát, ban hành kiến nghị hoặc kháng nghị. Văn bản gửi viện nên nêu rõ đã có quyết định buộc thi hành và đến nay chưa có chuyển biến.
Cấp trên trực tiếp của cơ quan bị kiện. Ví dụ cơ quan bị kiện là UBND cấp xã thì cấp trên là UBND cấp tỉnh; cơ quan chuyên môn thuộc tỉnh thì cấp trên là UBND tỉnh. Cấp trên có quyền chỉ đạo, có trách nhiệm xem xét người đứng đầu cấp dưới để chậm trễ.
Cơ quan dân cử. Hội đồng nhân dân và đại biểu dân cử có chức năng giám sát việc thi hành pháp luật ở địa phương, trong đó có việc cơ quan hành chính chấp hành bản án. Kênh này dùng khi các kênh hành chính đã đi mà không có kết quả, thông qua tiếp xúc cử tri hoặc gửi đơn phản ánh.
Điều các kênh này không làm. Không kênh nào ký quyết định thay cơ quan bị kiện. Chúng tạo áp lực có thẩm quyền và có hậu quả pháp lý lên người phải thi hành. Vì vậy hồ sơ của bạn càng rõ, các kênh này càng dễ ra văn bản đôn đốc, kiến nghị có nội dung cụ thể thay vì chỉ chuyển đơn.
Nên gửi gì cho ai, theo thứ tự nào
Không cần gửi cùng lúc tất cả. Đi lần lượt giúp mỗi nơi thấy rằng bạn đã dùng kênh trước mà chưa có kết quả, và cho bạn bằng chứng tích luỹ:
| Giai đoạn | Gửi tới | Nội dung cốt lõi | Kèm theo |
|---|---|---|---|
| Ngay khi có quyết định buộc | Cơ quan bị kiện | Đề nghị thi hành theo quyết định, sẵn sàng phối hợp | Bản sao quyết định buộc và bản án |
| Quá hạn ghi trong quyết định hoặc theo luật | Cơ quan thi hành án dân sự đang theo dõi | Thông báo chưa thi hành, đề nghị đôn đốc và kiến nghị | Văn bản đã gửi cơ quan bị kiện, phiếu nhận |
| Sau khi đã báo thi hành án dân sự | Viện kiểm sát cùng cấp với toà sơ thẩm | Đề nghị kiểm sát việc thi hành | Toàn bộ văn bản trên, phản hồi nếu có |
| Song song hoặc tiếp theo | Cấp trên trực tiếp của cơ quan bị kiện | Đề nghị chỉ đạo thi hành, xem xét trách nhiệm | Bản án, quyết định buộc, các văn bản đôn đốc |
| Khi các kênh trên chậm | Hội đồng nhân dân, đại biểu dân cử | Phản ánh việc chưa chấp hành bản án | Tóm tắt một trang và bộ chứng cứ |
Mỗi văn bản chỉ nên dài một đến hai trang, phần đầu ghi rõ "về việc thi hành bản án số… ngày…". Người đọc ở cơ quan nhận hàng trăm đơn; văn bản rõ số hiệu, rõ yêu cầu sẽ được chuyển đúng bộ phận nhanh hơn.
Trách nhiệm của người cố ý không thi hành
Pháp luật tố tụng hành chính quy định người có nghĩa vụ thi hành mà không thi hành bản án, quyết định của toà án thì tuỳ tính chất, mức độ có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự; nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường. Văn bản hướng dẫn còn đặt ra trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, của cấp trên trực tiếp khi không chỉ đạo, và cơ chế công khai việc không thi hành.
Bạn không cần, và cũng không nên, tự kết luận ai phạm tội. Việc của người được thi hành án là cung cấp sự thật có chứng cứ: bản án tuyên gì, đã có quyết định buộc từ ngày nào, đã gửi những văn bản nào, cơ quan trả lời ra sao. Việc đánh giá có cố ý hay không, xử lý ở mức nào thuộc về cơ quan có thẩm quyền.
Nếu muốn tố cáo, tố cáo người có trách nhiệm theo đúng trình tự của pháp luật về tố cáo: gửi người đứng đầu cơ quan quản lý người bị tố cáo, nêu hành vi cụ thể, kèm chứng cứ, ký tên thật. Tố cáo nặc danh hoặc tố cáo tràn lan không kèm chứng cứ thường không được xử lý và có thể khiến bạn mất uy tín trước chính các cơ quan đang muốn giúp.
Cách viết văn bản báo cáo tình hình chưa thi hành
Một văn bản tốt giúp người đọc ở cơ quan giám sát nắm việc trong hai phút. Nên có:
- Tiêu đề ngắn: về việc người phải thi hành án chưa thi hành bản án hành chính số…, ngày…, của toà án….
- Một đoạn tóm tắt: bản án tuyên gì, quyết định buộc thi hành số mấy, ngày nào.
- Bảng thời gian: các mốc gửi văn bản, các lần làm việc, nội dung phản hồi.
- Hiện trạng: điều gì chưa thay đổi so với nội dung bản án, mô tả bằng sự kiện, không bằng cảm xúc.
- Đề nghị cụ thể: đôn đốc, yêu cầu báo cáo, kiến nghị xử lý trách nhiệm, tuỳ chức năng của nơi nhận.
- Danh mục tài liệu kèm, đánh số để người đọc dễ đối chiếu.
Tránh các câu kiểu "cán bộ cố tình làm khó", "bao che cho nhau". Nếu có sự việc cụ thể, ví dụ cán bộ hẹn ba lần không đến, hãy ghi ngày giờ và để sự việc tự nói.
Những việc không nên làm dù đang rất bức xúc
Tập trung đông người trước trụ sở. Pháp luật có giới hạn đối với việc khiếu nại, kiến nghị đông người, gây mất trật tự. Hành vi quá khích có thể bị xử lý hành chính, thậm chí hình sự, và làm lệch trọng tâm từ việc cơ quan không thi hành án sang việc bạn vi phạm.
Tự ý thực hiện thay phần cơ quan phải làm. Ví dụ tự xây dựng lại trên đất khi bản án mới tuyên huỷ quyết định xử phạt, chưa có văn bản nào cho phép xây. Bản án huỷ quyết định không đồng nghĩa với việc bạn được làm mọi điều mình muốn.
Đăng tải thông tin cá nhân của cán bộ. Dù với mục đích gây áp lực, việc này có thể vi phạm quy định bảo vệ dữ liệu cá nhân và quy định về xúc phạm danh dự, khiến bạn bị kiện ngược.
Đưa tiền "bồi dưỡng" để được làm nhanh. Đây là hành vi đưa hối lộ, người đưa cũng có trách nhiệm hình sự. Nếu bị gợi ý đưa tiền, ghi lại sự việc và tố cáo đúng nơi.
Ví dụ giả định: một bản án treo nửa năm ở Gia Lai
Bối cảnh. Một người dân thắng kiện văn bản từ chối đăng ký biến động đất đai. Bản án buộc cơ quan giải quyết lại hồ sơ. Sau khi hết thời hạn tự thi hành, toà đã ra quyết định buộc thi hành, nhưng hồ sơ vẫn nằm yên.
Bước một. Người dân gửi văn bản tới cơ quan thi hành án dân sự đang theo dõi, kèm bảng thời gian và các phiếu nhận. Cơ quan này có văn bản đôn đốc, yêu cầu cơ quan bị kiện báo cáo tiến độ.
Bước hai. Không có chuyển biến sau một thời gian, người dân gửi văn bản đề nghị viện kiểm sát kiểm sát, đồng thời gửi UBND tỉnh với tư cách cấp trên trực tiếp, đề nghị chỉ đạo.
Kết quả có thể xảy ra. Cấp trên yêu cầu cơ quan bị kiện báo cáo lý do, giao thời hạn cụ thể; hồ sơ được thụ lý lại. Nếu quyết định giải quyết lại vẫn không đúng nhận định của bản án, người dân chuyển sang khiếu nại hoặc khởi kiện quyết định mới.
Điểm đáng học. Mỗi bước đều có văn bản, có bằng chứng gửi, và mỗi văn bản sau đều nhắc tới văn bản trước. Người đọc ở bất kỳ nơi nào cũng thấy ngay chuỗi sự việc mà không cần nghe kể lại.
Khi nào cần luật sư bước vào
Nếu việc chậm thi hành đã kéo dài qua nhiều tháng sau quyết định buộc, nếu bản án có nhiều nội dung liên quan đất đai hoặc khoản tiền lớn, hoặc nếu cơ quan bị kiện đã ra một quyết định mới có dấu hiệu né bản án, đó là lúc nên có người làm nghề đọc lại hồ sơ. Luật sư có thể giúp chọn kênh phù hợp, soạn văn bản đúng chức năng từng nơi nhận, và đánh giá có nên khởi kiện quyết định mới hay yêu cầu bồi thường do chậm thi hành.
Bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được đọc sơ bộ hồ sơ và biết bước tiếp theo nên đi đâu, trước khi quyết định có thuê luật sư đồng hành hay không. Người thuộc diện trợ giúp pháp lý miễn phí thì liên hệ trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước ở tỉnh, thành phố nơi cư trú.
Câu hỏi thường gặp
Có quyết định buộc thi hành rồi mà cơ quan vẫn không làm, báo ai đầu tiên?
Báo cơ quan thi hành án dân sự đang theo dõi việc thi hành án hành chính đó, vì họ đã nhận quyết định buộc và có nhiệm vụ đôn đốc, kiến nghị. Gửi bằng văn bản kèm bằng chứng các lần bạn đã đề nghị cơ quan bị kiện.
Viện kiểm sát có can thiệp vào việc cơ quan nhà nước không thi hành bản án không?
Viện kiểm sát có chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong thi hành án, có thể yêu cầu báo cáo, kiến nghị hoặc kháng nghị khi thấy vi phạm. Bạn gửi văn bản đề nghị kiểm sát tới viện kiểm sát cùng cấp với toà đã xử sơ thẩm.
Người không thi hành bản án hành chính có bị xử lý không?
Theo pháp luật tố tụng hành chính, người có nghĩa vụ mà không thi hành bản án thì tuỳ tính chất, mức độ có thể bị kỷ luật, xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự, và phải bồi thường nếu gây thiệt hại. Việc đánh giá thuộc cơ quan có thẩm quyền.
Có nên rủ nhiều hộ cùng lên trụ sở để gây áp lực không?
Không nên. Khiếu nại, kiến nghị đông người có giới hạn pháp lý, hành vi gây mất trật tự có thể bị xử lý. Nếu nhiều hộ cùng chung một bản án, hãy cử người đại diện làm việc bằng văn bản, như vậy hiệu quả và an toàn hơn.
Có được gửi đơn tới hội đồng nhân dân về việc chậm thi hành bản án không?
Được. Hội đồng nhân dân và đại biểu dân cử có chức năng giám sát việc thi hành pháp luật ở địa phương. Nên dùng kênh này khi đã báo thi hành án dân sự và cấp trên mà chưa có kết quả, kèm tóm tắt một trang và chứng cứ.
Chậm thi hành bản án gây thêm thiệt hại thì có đòi được không?
Thiệt hại phát sinh do hành vi chậm hoặc không thi hành bản án có thể là căn cứ yêu cầu bồi thường theo pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, nếu có văn bản xác định hành vi trái luật. Nên hỏi người làm nghề để đánh giá hồ sơ cụ thể.