Người bị kiện trong vụ án hành chính là cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân có quyết định hành chính, hành vi hành chính bị khởi kiện; muốn ghi đúng, bạn phải đọc dòng thẩm quyền và chữ ký trên chính văn bản, không suy đoán theo nơi mình nộp hồ sơ. Đây là phần trong đơn bị toà yêu cầu sửa nhiều nhất, vì cùng một trụ sở uỷ ban có thể phát ra quyết định của tập thể Uỷ ban nhân dân, của Chủ tịch, hay của một phòng chuyên môn.
Từ ngày 1/7/2025, chính quyền địa phương chỉ còn cấp tỉnh và cấp xã, nhiều thẩm quyền trước đây của huyện được chuyển lên tỉnh hoặc xuống xã. Người đang cầm trong tay một quyết định cũ do huyện ban hành vì thế hay lúng túng không biết bây giờ kiện ai. Bài này đưa ra cách đọc văn bản theo từng tình huống thường gặp, kèm những lưu ý khi đã qua khiếu nại.
Vì sao người bị kiện quan trọng như vậy
Toà án hành chính xét tính hợp pháp của một quyết định hay hành vi cụ thể, gắn với người đã ban hành hoặc thực hiện nó. Người bị kiện là bên phải cung cấp hồ sơ giải thích vì sao ra quyết định, là bên tham gia đối thoại, và là bên phải thi hành nếu bản án tuyên huỷ hay buộc thực hiện. Ghi sai người bị kiện thì toà sẽ phải yêu cầu bạn sửa, hoặc đưa đúng người vào sau, làm vụ án chậm lại.
Người bị kiện cũng quyết định nhiều chuyện khác: toà nào có thẩm quyền theo lãnh thổ và theo cấp, ai là người có nghĩa vụ chứng minh căn cứ ra quyết định, và trong giai đoạn thi hành án thì ai chịu trách nhiệm tổ chức thi hành. Vì vậy dành thời gian xác định đúng ngay từ đầu là việc đáng làm nhất khi chuẩn bị hồ sơ.
Một hiểu lầm hay gặp là nghĩ phải kiện "cán bộ đã làm việc với mình". Cán bộ thụ lý hồ sơ, cán bộ địa chính hay công chức một cửa thường chỉ là người thực hiện nhiệm vụ; người bị kiện là cơ quan hoặc người có thẩm quyền đứng tên văn bản, trừ khi chính hành vi của cá nhân cán bộ đó là đối tượng bị kiện.
Đọc dòng thẩm quyền và chữ ký trên quyết định
Phần cuối văn bản hành chính có dòng ghi thẩm quyền ký và chức vụ người ký. Bảng dưới là cách hiểu phổ biến trong thực tiễn; khi văn bản có cách ghi khác thường, hãy hỏi bộ phận nhận đơn của toà.
| Dòng thẩm quyền trên văn bản | Thường hiểu là | Người bị kiện nên ghi |
|---|---|---|
| "TM. Uỷ ban nhân dân" rồi "Chủ tịch" ký | Quyết định của tập thể Uỷ ban nhân dân, Chủ tịch ký thay mặt | Uỷ ban nhân dân xã, phường, đặc khu hoặc tỉnh, thành phố đó |
| "Chủ tịch Uỷ ban nhân dân" ký trực tiếp | Quyết định thuộc thẩm quyền riêng của Chủ tịch | Chủ tịch Uỷ ban nhân dân của đơn vị đó |
| "KT. Chủ tịch" rồi "Phó Chủ tịch" ký | Cấp phó ký thay người đứng đầu | Thường vẫn là Chủ tịch (người có thẩm quyền), không phải cá nhân cấp phó |
| "TL." hoặc "TUQ." người đứng đầu | Ký thừa lệnh, thừa uỷ quyền | Người đứng đầu đã giao ký; nếu nghi ngờ, ghi theo hướng dẫn của toà |
| Giám đốc sở, thủ trưởng cơ quan chuyên môn ký với chức danh của mình | Quyết định thuộc thẩm quyền của thủ trưởng cơ quan đó | Giám đốc sở hoặc thủ trưởng cơ quan đó |
| Văn bản của một phòng, một bộ phận không có thẩm quyền ra quyết định | Có thể chỉ là văn bản hướng dẫn, trả lời | Xem kỹ văn bản có phải quyết định hành chính không trước khi kiện |
Điểm mấu chốt là phân biệt người có thẩm quyền với người cầm bút ký. Việc cấp phó ký thay hay ký thừa lệnh không làm thay đổi người chịu trách nhiệm về văn bản.
Người bị kiện khi bạn kiện một hành vi hành chính
Hành vi không làm. Khi cơ quan không giải quyết hồ sơ đúng hạn, người bị kiện là cơ quan hoặc người có thẩm quyền phải giải quyết hồ sơ đó theo quy định, không phải nơi tiếp nhận hồ sơ nếu nơi đó chỉ chuyển tiếp. Ví dụ giả định: hồ sơ nộp ở bộ phận một cửa của xã nhưng thẩm quyền giải quyết là của Chủ tịch Uỷ ban nhân dân xã; người bị kiện là Chủ tịch.
Hành vi làm sai. Khi một công chức hay một đoàn công tác thực hiện việc vượt thẩm quyền hoặc sai trình tự, người bị kiện có thể là cơ quan chủ quản hoặc cá nhân có hành vi, tuỳ hành vi đó được thực hiện nhân danh ai. Mô tả kỹ ai đã làm, nhân danh cơ quan nào, có văn bản giao nhiệm vụ hay không.
Hành vi của nhiều cơ quan phối hợp. Có việc do nhiều cơ quan cùng làm, ví dụ một lần kiểm tra liên ngành. Hãy xác định cơ quan chủ trì, cơ quan ban hành văn bản thành lập đoàn, và nêu đủ trong đơn; toà sẽ xem xét đưa đúng người vào tố tụng.
Hành vi không có văn bản. Nếu hành vi không đi kèm văn bản nào, chứng cứ về người thực hiện càng quan trọng: biên bản, ảnh, người làm chứng, tin nhắn. Thiếu những chứng cứ này, việc xác định người bị kiện sẽ khó và dễ bị yêu cầu bổ sung.
Đã khiếu nại rồi mới kiện: kiện quyết định nào, ai bị kiện
Nhiều người đi khiếu nại trước, nhận quyết định giải quyết khiếu nại, rồi mới ra toà. Lúc này có hai văn bản: quyết định hành chính ban đầu và quyết định giải quyết khiếu nại. Theo cách áp dụng phổ biến, nếu quyết định giải quyết khiếu nại giữ nguyên quyết định ban đầu, đối tượng khởi kiện chính vẫn là quyết định ban đầu và người bị kiện là người đã ban hành nó; bạn có thể đề nghị toà xem xét cả quyết định giải quyết khiếu nại có liên quan.
Nếu quyết định giải quyết khiếu nại sửa đổi, huỷ một phần hoặc đặt ra nội dung mới so với quyết định ban đầu, thì phần nội dung mới đó là của người giải quyết khiếu nại, và người này cũng có thể trở thành người bị kiện. Ví dụ giả định: quyết định ban đầu buộc tháo dỡ một mái che, quyết định giải quyết khiếu nại lần hai giữ việc tháo dỡ nhưng thêm nghĩa vụ khôi phục hiện trạng mặt bằng; phần thêm đó là nội dung mới.
Vì cách xác định trong tình huống này phụ thuộc vào nội dung cụ thể của hai văn bản, bạn nên ghi trong đơn đủ cả hai quyết định, nêu rõ phần nào giữ nguyên, phần nào thay đổi, và để toà xác định tư cách tham gia tố tụng. Ghi thiếu một văn bản mới là điều nên tránh.
Quyết định của huyện cũ và cơ quan đã sáp nhập: kiện ai bây giờ
Với quyết định do Chủ tịch Uỷ ban nhân dân huyện cũ hay một phòng chuyên môn của huyện cũ ban hành trước ngày 1/7/2025, cơ quan ban hành nay không còn. Nguyên tắc chung khi tổ chức lại bộ máy là có cơ quan kế thừa quyền và nghĩa vụ, tiếp nhận hồ sơ và thẩm quyền đối với loại việc đó. Tuỳ lĩnh vực, thẩm quyền trước đây của huyện có thể đã chuyển về Uỷ ban nhân dân cấp xã, chuyển lên một sở hay Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh.
Cách tìm cơ quan kế thừa: xem các văn bản về sắp xếp đơn vị hành chính và phân định thẩm quyền của tỉnh, thành phố nơi bạn ở; hỏi bộ phận tiếp công dân hoặc bộ phận một cửa xem hồ sơ loại việc của bạn hiện do ai quản lý; hỏi trực tiếp bộ phận nhận đơn của toà. Trong đơn, bạn ghi người đã ban hành quyết định theo văn bản cũ và nêu cơ quan bạn cho là kế thừa; toà sẽ xác định chính thức.
Tương tự với các sở đã hợp nhất, ví dụ Sở Nông nghiệp và Môi trường được hình thành từ việc hợp nhất các sở cũ trong lĩnh vực nông nghiệp và tài nguyên môi trường. Một quyết định do sở cũ ban hành thì cơ quan tiếp nhận chức năng đó hiện nay là nơi bạn cần nêu. Đừng vì cơ quan không còn mà nghĩ quyết định không kiện được; thời hiệu vẫn tính như thường, nên cần làm sớm.
Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan: đừng nhầm với người bị kiện
Bên cạnh người khởi kiện và người bị kiện, vụ án hành chính thường có người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Đó là người không kiện ai và không bị ai kiện, nhưng bản án có thể làm thay đổi quyền hoặc nghĩa vụ của họ. Ví dụ giả định: bạn kiện quyết định cấp phép xây dựng cho nhà bên cạnh vì cho rằng công trình lấn sang phần đất của mình; chủ nhà bên cạnh không ban hành quyết định nên không phải người bị kiện, nhưng nếu giấy phép bị huỷ thì họ chịu ảnh hưởng trực tiếp, nên họ là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.
Nhầm hai tư cách này dẫn tới hai lỗi ngược nhau. Lỗi thứ nhất là ghi người hàng xóm hay doanh nghiệp được cấp phép vào ô người bị kiện, trong khi họ không có quyền lực hành chính nào để toà buộc thi hành. Lỗi thứ hai là bỏ sót họ hoàn toàn, khiến toà phải tự xác định và đưa vào sau. Cách an toàn là ghi họ ở đúng mục người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, kèm địa chỉ để toà tống đạt văn bản.
Khi vụ việc có nhiều người cùng chịu ảnh hưởng, như các thành viên trong một hộ gia đình đứng tên chung một giấy tờ, mỗi người có thể có tư cách riêng: cùng là người khởi kiện nếu cùng muốn kiện, hoặc là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan nếu không tham gia kiện. Bàn bạc trong gia đình trước khi nộp đơn giúp tránh tình trạng một người kiện, người khác lại phản đối trước toà.
Kiểm tra lần cuối trước khi ghi người bị kiện
Trước khi chốt phần người bị kiện, bạn trả lời lần lượt các câu hỏi sau, mỗi câu dựa vào một giấy tờ cụ thể:
- Văn bản định kiện có phải là quyết định hành chính áp dụng cho một việc cụ thể, hay chỉ là thông báo, hướng dẫn, công văn trả lời?
- Dòng thẩm quyền ghi tập thể hay cá nhân người đứng đầu?
- Người ký là người có thẩm quyền hay cấp phó ký thay, người ký thừa lệnh?
- Đã có quyết định giải quyết khiếu nại chưa, và nó giữ nguyên hay thay đổi nội dung?
- Cơ quan ban hành còn tồn tại không; nếu không, cơ quan nào tiếp nhận thẩm quyền?
- Có ai khác bị ảnh hưởng bởi kết quả vụ kiện cần nêu là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan không?
Khi câu trả lời chưa rõ ở bước nào, hãy mang bản sao văn bản đến bộ phận nhận đơn của toà hỏi trước. Hỏi trước một buổi sáng còn hơn sửa đơn nhiều lần sau đó.
Câu hỏi thường gặp
Có kiện được cá nhân cán bộ đã làm việc với mình không?
Thường người bị kiện là cơ quan hoặc người có thẩm quyền đứng tên quyết định, không phải cán bộ thụ lý. Chỉ khi chính hành vi của cá nhân cán bộ, nhân danh chức vụ của mình, là đối tượng bị kiện thì người đó mới có thể là người bị kiện trong vụ án hành chính.
Phó Chủ tịch ký quyết định thì kiện Phó Chủ tịch hay Chủ tịch?
Nếu văn bản ghi ký thay Chủ tịch, người chịu trách nhiệm về quyết định là người có thẩm quyền, tức Chủ tịch hoặc tập thể Uỷ ban tuỳ dòng thẩm quyền. Bạn nên ghi theo thẩm quyền ban hành và để toà hướng dẫn nếu có điểm chưa rõ.
Ghi sai người bị kiện thì đơn có bị trả lại ngay không?
Thông thường toà sẽ yêu cầu bạn sửa, đổi đơn trong một thời hạn nhất định trước khi xem xét trả lại. Nếu bạn sửa đúng và kịp, vụ án vẫn được thụ lý. Vì thế cần theo dõi sát thông báo của toà và trả lời đúng hạn.
Quyết định do huyện cũ ban hành trước 7/2025 còn kiện được không?
Còn, nếu còn thời hiệu và đủ điều kiện khởi kiện. Việc huyện cũ không còn tồn tại không xoá quyết định đã ban hành. Bạn ghi cơ quan đã ban hành theo văn bản cũ, nêu cơ quan kế thừa thẩm quyền hiện nay và để toà xác định chính thức tư cách người bị kiện.
Kiện cả quyết định ban đầu và quyết định giải quyết khiếu nại có được không?
Được, và trong nhiều trường hợp nên nêu cả hai để toà xem xét toàn diện. Điều cần làm rõ là quyết định giải quyết khiếu nại giữ nguyên hay thay đổi nội dung, vì điều đó ảnh hưởng tới việc ai là người bị kiện và toà xem xét phần nào.
Văn bản là công văn trả lời thì có kiện được không?
Còn tuỳ nội dung. Công văn chỉ giải thích, hướng dẫn thường không phải quyết định hành chính. Nhưng nếu công văn thực chất từ chối một yêu cầu cụ thể của bạn, làm phát sinh hậu quả pháp lý, nó có thể được xem là đối tượng khởi kiện. Nên hỏi toà hoặc người làm nghề khi chưa chắc.