Trong vụ án hành chính, toà chỉ tuyên được những loại yêu cầu mà Luật Tố tụng hành chính cho phép: huỷ toàn bộ hoặc một phần quyết định trái luật, tuyên bố hành vi hành chính trái luật, buộc cơ quan thực hiện hay chấm dứt một việc công vụ, và giải quyết bồi thường thiệt hại nếu có yêu cầu kèm theo. Đơn ghi yêu cầu nằm ngoài khuôn này, chẳng hạn đề nghị toà cấp luôn giấy phép thay cơ quan, sẽ không được chấp nhận ở phần đó.
Chọn đúng yêu cầu quyết định bạn được gì sau bản án. Huỷ một quyết định xử phạt là đủ với người chỉ muốn thoát khoản phạt; còn người bị từ chối cấp giấy phép thì huỷ văn bản từ chối chưa đủ, phải có thêm yêu cầu buộc cơ quan xem xét lại hồ sơ. Bài này đi qua từng loại yêu cầu, cách viết, cách kết hợp và những yêu cầu nên tránh.
Bốn nhóm yêu cầu toà hành chính xem xét
Huỷ quyết định hành chính. Áp dụng khi một quyết định cụ thể gây bất lợi cho bạn và bạn cho là trái luật. Có thể yêu cầu huỷ toàn bộ hoặc chỉ một phần; nếu chỉ một điều khoản trong quyết định gây thiệt hại, yêu cầu huỷ phần đó thường dễ chứng minh hơn.
Tuyên bố hành vi hành chính trái pháp luật. Áp dụng cho việc làm hoặc không làm của cơ quan, công chức khi không có quyết định bằng văn bản, ví dụ giữ hồ sơ quá hạn không trả lời, hoặc một lần kiểm tra không có căn cứ. Tuyên bố này là cơ sở để yêu cầu chấm dứt hành vi và đòi bồi thường nếu có thiệt hại.
Buộc thực hiện hoặc chấm dứt nhiệm vụ, công vụ. Đi kèm hai yêu cầu trên khi bạn cần cơ quan phải làm một việc theo luật: tiếp nhận và giải quyết lại hồ sơ, trả lời đề nghị, hoặc dừng một hành vi đang tiếp diễn. Toà buộc cơ quan thực hiện đúng thẩm quyền của họ, chứ không làm thay.
Bồi thường thiệt hại kèm theo. Người khởi kiện có thể yêu cầu giải quyết bồi thường trong cùng vụ án hành chính. Phần này phải nêu thiệt hại cụ thể, cách tính và chứng cứ, vì nghĩa vụ chứng minh thiệt hại thuộc về người yêu cầu.
Viết yêu cầu sao cho toà tuyên được
Mỗi yêu cầu nên viết thành một câu riêng, bắt đầu bằng động từ và gọi đúng tên văn bản hoặc hành vi. Ví dụ giả định cho một hộ kinh doanh bị từ chối cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh một ngành nghề: thứ nhất, huỷ văn bản từ chối số …, ngày … của cơ quan …; thứ hai, buộc cơ quan … tiếp nhận và giải quyết lại hồ sơ của người khởi kiện theo đúng quy định. Hai câu này cho toà biết chính xác phải xem xét gì và tuyên gì.
Tránh những yêu cầu mang tính kết luận thay cho cơ quan, như "buộc cấp giấy phép trong mười ngày". Toà xem xét tính hợp pháp của việc từ chối; việc có đủ điều kiện cấp hay không vẫn thuộc thẩm quyền đánh giá của cơ quan chuyên môn, trừ khi hồ sơ đã rõ ràng và luật buộc phải cấp. Viết quá tay khiến phần yêu cầu đó bị bác dù bạn thắng ở phần chính.
Tránh trộn yêu cầu dân sự vào vụ án hành chính, như đòi người hàng xóm trả lại phần đất, đòi doanh nghiệp được cấp phép bồi thường. Những tranh chấp giữa người dân với nhau đi theo tố tụng dân sự. Nếu vụ việc có cả hai mặt, bạn cần xác định mặt nào là chính và có thể phải khởi kiện riêng.
Chọn yêu cầu theo tình huống thường gặp
Bảng dưới gợi ý cách kết hợp yêu cầu cho một số tình huống phổ biến. Đây là hướng tham khảo, nội dung cụ thể phụ thuộc vào hồ sơ của bạn.
| Tình huống | Yêu cầu chính | Yêu cầu kèm theo nên cân nhắc |
|---|---|---|
| Bị xử phạt vi phạm hành chính mà cho là sai | Huỷ toàn bộ hoặc một phần quyết định xử phạt | Huỷ quyết định giải quyết khiếu nại nếu có; bồi thường nếu có thiệt hại từ biện pháp khắc phục |
| Hồ sơ xin cấp phép bị từ chối | Huỷ văn bản từ chối | Buộc cơ quan giải quyết lại hồ sơ theo quy định |
| Nộp hồ sơ nhưng quá hạn không có trả lời | Tuyên bố hành vi không giải quyết là trái pháp luật | Buộc cơ quan giải quyết hồ sơ; bồi thường thiệt hại phát sinh do chậm |
| Giấy phép đang có bị thu hồi | Huỷ quyết định thu hồi | Đề nghị tạm đình chỉ thi hành quyết định nếu việc thi hành gây thiệt hại khó khắc phục |
| Công chức bị kỷ luật buộc thôi việc | Huỷ quyết định kỷ luật | Bồi thường tiền lương, quyền lợi trong thời gian bị buộc thôi việc theo quy định |
Mỗi dòng trên chỉ là điểm xuất phát. Đọc lại quyết định bị kiện và tự hỏi: sau khi toà tuyên đúng như yêu cầu, việc của mình đã được giải quyết chưa, hay còn thiếu bước nào. Bước còn thiếu thường là một yêu cầu kèm theo cần bổ sung.
Yêu cầu bồi thường kèm theo: viết gì để không bị tách ra
Yêu cầu bồi thường trong vụ án hành chính dựa trên nguyên tắc của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước: thiệt hại phải thực tế, có mối liên hệ với quyết định hoặc hành vi trái luật, và được chứng minh. Đơn cần liệt kê từng khoản: tài sản bị mất hoặc hư hỏng, thu nhập bị mất hoặc giảm sút, chi phí hợp lý đã bỏ ra, và tổn thất khác nếu luật cho phép bồi thường. Với mỗi khoản, ghi số tiền đề nghị và căn cứ tính, kèm hoá đơn, hợp đồng, sổ sách, bảng lương.
Nếu chứng cứ thiệt hại chưa đủ, toà có thể tách yêu cầu bồi thường để giải quyết sau bằng một vụ án khác, trong khi vẫn xét phần hành chính. Việc tách không làm mất quyền đòi bồi thường, nhưng kéo dài thời gian. Vì vậy, chuẩn bị chứng cứ thiệt hại kỹ ngay từ đầu là cách tránh phải đi hai vòng.
Phần bồi thường có thể làm phát sinh án phí theo giá trị yêu cầu, khác với án phí hành chính thông thường. Đây là một lý do nên tính toán số tiền đề nghị sát thực tế, có căn cứ, thay vì đưa con số cao để "phòng hờ".
Quyết định đã thi hành xong thì còn yêu cầu gì
Có những trường hợp đến lúc bạn nộp đơn, quyết định bị kiện đã được thi hành xong: tiền phạt đã nộp, hàng hoá đã bị tịch thu, giấy phép đã bị thu hồi và cơ sở đã ngừng hoạt động. Nhiều người nghĩ kiện lúc này không còn ý nghĩa. Thực tế, yêu cầu huỷ quyết định vẫn có giá trị, vì bản án tuyên huỷ là căn cứ để được hoàn trả khoản đã nộp, khôi phục quyền lợi và yêu cầu bồi thường thiệt hại đã xảy ra.
Trong tình huống này, phần yêu cầu nên viết theo hướng khôi phục: huỷ quyết định; buộc cơ quan hoàn trả số tiền đã nộp hoặc trả lại tài sản, giấy tờ đã thu giữ nếu còn; bồi thường thiệt hại phát sinh trong thời gian quyết định được thi hành. Mỗi khoản cần có chứng cứ, như biên lai nộp phạt, biên bản tạm giữ, hợp đồng bị huỷ vì phải ngừng hoạt động.
Cần lưu ý thời hiệu vẫn tính từ lúc bạn nhận hoặc biết quyết định, không chờ đến khi thi hành xong. Đã chấp hành quyết định không làm mất quyền khởi kiện, nhưng để quá thời hiệu thì mất. Nhiều người vì muốn yên chuyện đã nộp phạt cho xong rồi mới thấy cần kiện, lúc đó hãy kiểm tra ngay mốc thời gian còn lại.
Đề nghị tạm đình chỉ thi hành quyết định ngay khi nộp đơn
Khởi kiện không tự động làm quyết định bị kiện ngừng thi hành. Nếu việc thi hành quyết định có thể gây thiệt hại khó khắc phục trong lúc chờ toà xét, chẳng hạn một quyết định buộc đóng cửa cơ sở kinh doanh hay thu hồi giấy phép đang dùng, bạn có thể đề nghị toà áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, như tạm đình chỉ việc thi hành quyết định hành chính hoặc tạm dừng việc thực hiện hành vi hành chính.
Đơn đề nghị nên nộp cùng đơn khởi kiện hoặc ngay sau đó, trình bày ngắn gọn thiệt hại cụ thể sẽ xảy ra nếu quyết định tiếp tục được thi hành, kèm chứng cứ: hợp đồng đang thực hiện, lịch giao hàng, số lao động có nguy cơ mất việc. Toà xem xét đề nghị này trong thời gian ngắn và có thể chấp nhận hay bác; quyết định của toà về việc này có thể bị khiếu nại theo thủ tục luật định.
Biện pháp khẩn cấp tạm thời không phải phán quyết về đúng sai. Nó chỉ giữ nguyên hiện trạng để bản án sau cùng còn ý nghĩa. Nếu cuối cùng bạn thua kiện, quyết định bị kiện vẫn được thi hành, nên đừng coi việc được tạm đình chỉ như một lần thắng.
Thay đổi, bổ sung yêu cầu sau khi đã nộp đơn
Trong quá trình giải quyết, người khởi kiện có quyền thay đổi, bổ sung yêu cầu, nhưng không phải lúc nào cũng được. Nguyên tắc chung là việc thay đổi, bổ sung không được vượt quá phạm vi yêu cầu khởi kiện ban đầu ở những giai đoạn nhất định, và phải đúng thời điểm luật cho phép. Muốn kiện thêm một quyết định khác, thường phải nộp đơn khởi kiện mới.
Vì vậy, khi chuẩn bị đơn, hãy liệt kê đủ những yêu cầu bạn thực sự cần, thay vì định nộp gọn trước rồi bổ sung sau. Rút bớt yêu cầu thường dễ hơn thêm yêu cầu mới. Nếu chưa chắc nên đưa yêu cầu nào, nhất là phần bồi thường hay yêu cầu buộc thực hiện, việc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc gặp luật sư trực tiếp trước khi nộp sẽ giúp bạn cân nhắc phạm vi cho vừa.
Câu hỏi thường gặp
Toà có cấp giấy phép thay cơ quan nếu thắng kiện không?
Không. Toà hành chính xem xét tính hợp pháp của quyết định hay hành vi và có thể buộc cơ quan thực hiện nhiệm vụ theo đúng quy định, nhưng không làm thay chức năng quản lý. Sau bản án, cơ quan phải giải quyết lại hồ sơ của bạn theo nội dung toà đã tuyên.
Có thể vừa yêu cầu huỷ quyết định vừa đòi bồi thường không?
Có. Yêu cầu bồi thường có thể đưa vào cùng vụ án hành chính. Bạn cần chứng minh thiệt hại thực tế và mối liên hệ với quyết định trái luật. Nếu chứng cứ chưa đủ, toà có thể tách phần bồi thường để giải quyết riêng sau.
Yêu cầu huỷ một phần quyết định khác gì huỷ toàn bộ?
Huỷ một phần chỉ nhắm vào điều khoản gây bất lợi cho bạn, các phần còn lại vẫn có hiệu lực. Cách này phù hợp khi quyết định có nhiều nội dung mà bạn chỉ phản đối một vài điểm, và thường dễ chứng minh hơn yêu cầu huỷ toàn bộ.
Nộp đơn rồi quyết định có tự dừng thi hành không?
Không tự dừng. Muốn tạm dừng, bạn phải đề nghị toà áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời như tạm đình chỉ thi hành quyết định, kèm lý do và chứng cứ cho thấy việc thi hành có thể gây thiệt hại khó khắc phục trong thời gian chờ xét xử.
Muốn đòi người hàng xóm trả đất trong vụ kiện hành chính được không?
Thường là không. Tranh chấp giữa các cá nhân với nhau thuộc tố tụng dân sự. Vụ án hành chính chỉ xem xét quyết định hay hành vi của cơ quan nhà nước. Nếu vụ việc có cả hai mặt, có thể phải khởi kiện riêng từng phần theo đúng loại thủ tục.
Ghi yêu cầu quá rộng thì có sao không?
Phần yêu cầu vượt quá thẩm quyền của toà hành chính sẽ không được chấp nhận, dù bạn có thể thắng ở phần chính. Yêu cầu càng cụ thể, càng đúng khuôn luật cho phép thì bản án càng dễ thi hành và bạn càng ít phải đi thêm vòng thủ tục sau đó.