Bạn có thể khởi kiện khi đang khiếu nại, nhưng không thể để cả hai cùng được giải quyết song song cho một nội dung. Luật Tố tụng hành chính 2015 quy định: nếu người khởi kiện vừa có đơn khởi kiện tại toà, vừa có đơn khiếu nại tới người có thẩm quyền, toà phải yêu cầu người đó chọn một cơ quan giải quyết và thông báo cho toà. Luật Khiếu nại 2011 cũng quy định khiếu nại không được thụ lý khi việc đó đã được toà thụ lý hoặc đã có bản án, quyết định của toà.
Quy tắc này nhằm tránh tình trạng hai cơ quan cùng xem xét một quyết định và có thể đưa ra hai kết quả trái nhau. Với người dân, điều quan trọng là biết lúc nào nên chuyển sang toà, chuyển như thế nào cho gọn, và những rủi ro khi chuyển muộn. Bài này đi qua các tình huống thường gặp theo trình tự của một hồ sơ khiếu nại.
Đang ở bước nào của khiếu nại thì kiện được ra sao
Mỗi giai đoạn của khiếu nại có hệ quả khác nhau khi bạn muốn chuyển sang khởi kiện. Bảng dưới tóm tắt các tình huống phổ biến.
| Tình trạng khiếu nại | Có khởi kiện được không | Lưu ý |
|---|---|---|
| Đã nộp đơn, chưa thụ lý hoặc đang giải quyết lần đầu | Được, nhưng phải chọn một kênh | Toà yêu cầu lựa chọn; nên rút khiếu nại bằng văn bản nếu chọn toà |
| Hết thời hạn giải quyết lần đầu mà không có kết quả | Được | Thời hiệu khởi kiện tính từ ngày hết thời hạn giải quyết |
| Đã có quyết định giải quyết lần đầu, chưa khiếu nại lần hai | Được | Chọn khiếu nại lần hai hoặc khởi kiện; thời hiệu tính từ ngày nhận quyết định |
| Đang khiếu nại lần hai | Được, nhưng phải chọn một kênh | Tương tự lần đầu; cân nhắc tiến độ giải quyết lần hai |
| Đã có quyết định giải quyết lần hai | Được | Đây là bước kết thúc của khiếu nại; kiện là con đường còn lại |
| Toà đã thụ lý vụ án | Đang trong vụ án | Khiếu nại cùng nội dung sẽ không được thụ lý |
Điểm chung của mọi dòng: bạn không mất quyền khởi kiện chỉ vì đã khiếu nại. Điều cần canh là thời hiệu và việc không để hai kênh chồng lên nhau.
Vì sao luật buộc chọn một kênh
Khiếu nại là con đường để cơ quan hành chính tự xem lại quyết định của mình hoặc để cấp trên xem lại. Khởi kiện là con đường để toà, một cơ quan độc lập, xét tính hợp pháp của quyết định đó. Nếu cả hai chạy cùng lúc, người giải quyết khiếu nại có thể sửa quyết định trong khi toà đang xét quyết định cũ, hoặc toà tuyên huỷ trong khi cơ quan đã ban hành quyết định giải quyết khiếu nại theo hướng khác. Kết quả là chồng chéo và tốn công cho tất cả các bên.
Vì vậy luật đặt nguyên tắc: toà đã thụ lý thì khiếu nại cùng nội dung dừng lại. Ngược lại, khi bạn đang khiếu nại và nộp đơn khởi kiện, toà sẽ hỏi bạn chọn bên nào. Nếu bạn chọn khiếu nại, toà trả lại đơn khởi kiện; bạn vẫn có thể kiện sau khi có kết quả khiếu nại hoặc khi khiếu nại quá hạn không được giải quyết, miễn là còn thời hiệu.
Luật cũng có quy định riêng cho trường hợp nhiều người cùng khiếu nại, cùng khởi kiện một quyết định mà lựa chọn khác nhau. Gặp tình huống này, nhất là trong các vụ thu hồi đất có nhiều hộ, nên đối chiếu quy định hiện hành hoặc hỏi người làm nghề để biết vụ việc sẽ được giải quyết ở đâu.
Chuyển từ khiếu nại sang khởi kiện cho gọn
Khi đã quyết định đưa vụ việc ra toà trong lúc khiếu nại chưa xong, trình tự dưới đây giúp hạn chế việc bị trả đơn hay bị hỏi đi hỏi lại.
- Rà lại mốc thời gian: ngày nhận quyết định, ngày nộp đơn khiếu nại, ngày thụ lý, thời hạn giải quyết theo quy định.
- Quyết định yêu cầu khởi kiện: huỷ quyết định, buộc thực hiện nhiệm vụ, bồi thường; nội dung có thể rộng hơn hoặc giống đơn khiếu nại.
- Soạn văn bản rút đơn khiếu nại, ghi rõ lý do là lựa chọn giải quyết tại toà. Gửi tới cơ quan đang giải quyết, giữ bản có ký nhận hoặc phiếu báo phát.
- Trong đơn khởi kiện, nêu trung thực việc đã khiếu nại, tình trạng hiện tại và việc đã rút khiếu nại. Kèm bản sao đơn khiếu nại, giấy biên nhận, văn bản rút đơn.
- Nếu toà vẫn gửi văn bản yêu cầu lựa chọn, trả lời bằng văn bản trong thời hạn toà ấn định, nêu rõ chọn toà án giải quyết.
- Lưu toàn bộ giấy tờ trao đổi với cơ quan giải quyết khiếu nại; chúng là chứng cứ về quá trình giải quyết và có thể giúp toà hiểu quan điểm của cơ quan.
Rút đơn khiếu nại là một quyết định có hệ quả. Nếu sau này bạn rút đơn khởi kiện, việc quay lại khiếu nại có thể vướng thời hiệu khiếu nại. Vì vậy chỉ rút khiếu nại khi đã chắc chắn theo đường toà.
Bốn tình huống giả định thường gặp
Khiếu nại đã quá hạn mấy tháng không ai trả lời. Chị C nộp đơn khiếu nại quyết định từ chối đăng ký biến động đất đai, có biên nhận. Quá thời hạn giải quyết đã lâu mà không có văn bản nào. Chị có quyền khởi kiện ngay; thời hiệu một năm tính từ ngày hết thời hạn giải quyết khiếu nại. Chị nên kiện sớm, không đợi thêm.
Đang chờ đối thoại khiếu nại thì muốn kiện. Anh D đã được mời đối thoại trong quá trình giải quyết khiếu nại lần đầu. Nếu anh thấy buổi đối thoại có thể làm rõ sai sót và cơ quan có thiện chí, chờ thêm vài tuần có thể đáng. Nếu anh đã đối thoại không chính thức nhiều lần không kết quả, chuyển sang toà là hợp lý.
Có kết quả lần đầu, đang phân vân lần hai hay kiện. Doanh nghiệp E nhận quyết định giải quyết lần đầu giữ nguyên quyết định thu hồi giấy phép. Khiếu nại lần hai lên cấp trên trực tiếp có thể có góc nhìn mới; khởi kiện đưa vụ việc sang một bên độc lập. Nếu tranh chấp xoay quanh cách hiểu luật và hoạt động bị đình trệ, kiện thường hợp lý hơn.
Nộp cả hai mà quên rút một. Ông F nộp đơn khởi kiện nhưng vẫn để đơn khiếu nại lần hai đang chờ. Toà gửi văn bản yêu cầu ông chọn. Ông cần trả lời đúng hạn; nếu bỏ qua, đơn khởi kiện có nguy cơ bị trả lại và thời gian đã mất không lấy lại được.
Những sai lầm khiến người dân mất cả hai đường
Phần lớn rủi ro không nằm ở luật mà ở cách theo dõi hồ sơ. Các lỗi dưới đây lặp lại khá thường xuyên:
- Chờ khiếu nại quá lâu, tin rằng thời hiệu khởi kiện "chưa chạy" khi đang khiếu nại. Thời hiệu được tính lại theo kết quả khiếu nại hoặc ngày hết hạn giải quyết, không phải đứng yên vô hạn.
- Rút đơn khiếu nại bằng lời nói, không có văn bản. Sau này không chứng minh được đã rút, toà hoặc cơ quan vẫn coi là đang khiếu nại.
- Rút đơn khởi kiện để quay lại khiếu nại mà không tính thời hiệu khiếu nại đã hết hay chưa.
- Gửi đơn khiếu nại tới nhiều nơi khác nhau cho cùng một quyết định, rồi không nhớ nơi nào đang giải quyết, khi nộp đơn khởi kiện không khai được tình trạng.
- Không trả lời văn bản yêu cầu lựa chọn của toà vì nghĩ "đã kiện rồi thì thôi".
- Nhầm khiếu nại với phản ánh, kiến nghị. Đơn phản ánh, kiến nghị không làm thay đổi cách tính thời hiệu khởi kiện như đơn khiếu nại.
Cách phòng tốt nhất là một bảng theo dõi đơn giản: mỗi đơn gửi đi là một dòng, ghi ngày gửi, nơi nhận, số biên nhận, thời hạn trả lời, tình trạng hiện tại.
Nhìn từ phía cơ quan đang giải quyết khiếu nại
Quy tắc chọn một kênh không chỉ ràng buộc người dân. Cơ quan đang giải quyết khiếu nại, khi biết toà đã thụ lý vụ án cùng nội dung, cũng phải dừng việc giải quyết và không ban hành quyết định giải quyết khiếu nại cho nội dung đó nữa. Nếu vẫn ban hành, quyết định ấy dễ trở thành nguồn tranh cãi mới và có thể bị xem xét trong chính vụ án.
Vì vậy, khi bạn rút khiếu nại để ra toà, văn bản rút đơn rõ ràng cũng giúp cơ quan khép hồ sơ đúng thủ tục, tránh việc cán bộ tiếp tục mời làm việc hay xác minh trong khi vụ án đang diễn ra. Ngược lại, nếu cơ quan đã gần xong khâu xác minh và có dấu hiệu sửa quyết định, bạn có thể cân nhắc chờ kết quả, vì một quyết định giải quyết có lợi kết thúc vụ việc nhanh hơn một bản án.
Trong vụ án, cơ quan bị kiện có nghĩa vụ cung cấp hồ sơ ban hành quyết định và trình bày ý kiến. Những gì cơ quan đã nói trong quá trình giải quyết khiếu nại thường được dùng lại, nên cả hai phía đều có lợi khi quá trình khiếu nại trước đó được ghi chép đầy đủ, trung thực.
Chọn toà rồi thì khiếu nại còn vai trò gì
Khi vụ án đã được toà thụ lý, khiếu nại cùng nội dung không được thụ lý nữa, nhưng những gì xảy ra trong quá trình khiếu nại trước đó vẫn có giá trị. Biên bản xác minh, biên bản đối thoại, văn bản giải trình của cơ quan là chứng cứ cho thấy quan điểm và căn cứ mà cơ quan đưa ra. Trong vụ án, cơ quan bị kiện có nghĩa vụ cung cấp hồ sơ, tài liệu liên quan, và các tài liệu khiếu nại thường nằm trong số đó.
Toà cũng có thủ tục đối thoại riêng giữa người khởi kiện và người bị kiện trước khi xét xử. Nếu trong quá trình đó cơ quan sửa đổi hoặc huỷ quyết định theo hướng bạn yêu cầu, bạn có thể rút đơn khởi kiện và vụ án kết thúc mà không cần phiên toà. Như vậy, chọn toà không có nghĩa là đóng cửa đối thoại với cơ quan.
Nếu vụ việc còn những quyết định khác chưa đưa vào đơn khởi kiện, bạn vẫn có thể khiếu nại riêng các quyết định đó. Quy tắc chỉ áp dụng cho cùng một nội dung, cùng một quyết định đã được toà thụ lý.
Câu hỏi thường gặp
Đang khiếu nại lần đầu mà nộp đơn khởi kiện thì toà xử lý thế nào?
Toà sẽ yêu cầu bạn lựa chọn một cơ quan giải quyết và thông báo bằng văn bản. Nếu bạn chọn toà, nên rút đơn khiếu nại bằng văn bản và nộp bản sao cho toà. Nếu bạn chọn tiếp tục khiếu nại, toà trả lại đơn khởi kiện và bạn có thể kiện sau khi có kết quả.
Khiếu nại quá hạn không có kết quả, thời hiệu khởi kiện tính từ ngày nào?
Thời hiệu khởi kiện một năm được tính từ ngày hết thời hạn giải quyết khiếu nại theo quy định mà khiếu nại không được giải quyết. Để xác định ngày này, bạn cần ngày thụ lý hoặc ngày nộp đơn và thời hạn giải quyết của loại khiếu nại đó; nên đối chiếu quy định hiện hành.
Rút đơn khiếu nại có cần lý do không?
Người khiếu nại có quyền rút khiếu nại ở bất kỳ thời điểm nào trong quá trình giải quyết, bằng văn bản. Ghi lý do là lựa chọn giải quyết tại toà giúp hồ sơ rõ ràng. Văn bản rút đơn nên có chữ ký, ngày tháng và được gửi tới đúng cơ quan đang giải quyết.
Đã chọn toà, sau đó rút đơn khởi kiện thì có quay lại khiếu nại được không?
Có thể, nhưng phụ thuộc thời hiệu khiếu nại và quy định về việc khiếu nại lại sau khi đã rút. Trong nhiều trường hợp thời gian đã trôi qua đủ lâu để mất quyền khiếu nại. Vì vậy cần cân nhắc kỹ trước khi rút đơn khởi kiện.
Đơn phản ánh, kiến nghị gửi xã có được coi là đang khiếu nại không?
Không. Phản ánh, kiến nghị là kênh góp ý, thông tin, khác với khiếu nại theo Luật Khiếu nại. Nếu muốn dùng mốc khiếu nại để tính lại thời hiệu khởi kiện, đơn của bạn phải là đơn khiếu nại đúng nghĩa, gửi người có thẩm quyền giải quyết.
Nhiều hộ cùng bị thu hồi đất, có hộ khiếu nại, có hộ khởi kiện thì sao?
Mỗi hộ có quyền lựa chọn kênh của mình đối với phần quyết định liên quan tới hộ đó. Khi nhiều người cùng khiếu nại và khởi kiện một quyết định chung, luật có quy định riêng về việc giải quyết ở đâu. Gặp trường hợp này nên đối chiếu quy định hiện hành hoặc hỏi người làm nghề.